Beton Pompası Kurulumunda İş Güvenliği

Mobil beton pompalarının kurulumunda iş güvenliği önlemlerine başlamadan önce hazır beton sektörünün ülkemizdeki yerine göz atalım. Son yıllarda inşaat yapımlarının da artması sonucu hazır betona olan talep de artmıştır. Bu hızlı büyüme ve talep artışı 115 milyon metreküp hazır beton üretimiyle Avrupa’da 2009 yılından bu yana birinciliği başka ülkelere bırakmamamızı sağlamıştır. Ülkemiz, Avrupa’da en fazla beton üreten ikinci ülkenin iki katından fazla beton üretmektedir. Türkiye dünyada, Çin ve ABD’den sonra en büyük beton üreticisi konumundadır. Avrupa Hazır Beton Birliğinden (ERMCO) aldığımız 2017 yılı verilerine göre tüm Avrupa Birliği üyesi ülkelerin toplam üretim miktarı 235,2 milyon metreküp iken, Türkiye tek başına 115 milyon metreküp beton üretmektedir. Bu üretim miktarı ile Türkiye, AB ülkeleri arasında birinci iken Almanya 51,7 milyon metreküp üretim ile ikinci, Fransa 38,7 milyon metreküp üretim ile üçüncüdür. (https://www.thbb.org/sektor/dunyada-sektor/)

Tablo 1. Dünyada ve Avrupa Hazır Beton Birliğine (ERMCO) üye ülkelerde
yıllara göre hazır beton üretimi ( Türkiye Hazır Beton Birliği, 2016)

Mobil Beton Pompaları

Hazır beton sektöründeki tehlike ve riskler üç ana başlık altında incelenebilir;

  • Hazır beton santralinde meydana gelebilecek tehlike ve riskler
  • Hazır betonun nakliyesi sırasında meydana gelebilecek tehlike ve riskler
  • Hazır betonun dökümü sırasında meydana gelebilecek tehlike ve riskler

Bu yazının konusu olan mobil beton pompalarındaki tehlike ve riskler ikinci ve üçüncü ana başlık altında incelenecektir.

Beton pompaları, transmikserlerle gelen hazır betonu pompalar. Beton
pompaları genellikle kamyona monte olarak kullanılmaktadır. Kamyona monte beton pompaları bina inşaatlarında en çok kullanılan beton pompa çeşididir ancak tünel çalışmaları için püskürtme beton pompaları ve tünel beton pompaları da bulunmaktadır. Bu çalışmada, kamyona monte beton pompaları üzerinde durulacaktır

Resim 1. Mobil Beton Pompası

Beton pompalarında iş sağlığı ve güvenliği açısından pek çok tehlikeler ve
riskler bulunmaktadır;

  • Trafik kazası
  • Beton pompasının devrilmesi
  • Beton pompa bomunun kopması
  • Beton pompa hortumunun basınç etkisiyle kamçı hareketi yapması
  • Beton pompası çalışma platformundan düşmeBeton pompasını temizlerken kazanın çalışması ile helezonlara el, kol sıkışması
  • Havai elektrik hatları
  • Beton pompa kelepçelerinin yerinden çıkması
  • Basınçlı betonun uzuvlara sıçraması
  • Şantiye alanındaki mobil vinç ve/veya kule vinçlerle çalışma
  • Şantiye alanlarındaki diğer tehlikeler ve riskler.

Mobil Beton Pompalarının Güvenli Kurulumu

Yukarıda anlatılan tehlikeleri ve riskleri önlemek için;

A. Santralden çıkmadan önce mobil pompada alınması gereken önlemler

B. Santralden şantiye alanına giderken alınması gereken önlemler

C. Şantiyede pompayı kurarken alınması gereken önlemler

D. Beton dökümü sırasında alınması gereken önlemler bulunmaktadır.

A. Santralden çıkmadan önce mobil pompada alınması gereken önlemler;

  1. Aracınızın gösterge panelinde aşağıdaki işaretlerden birinin görünüp görünmediğine dikkat edin, eğer bu işaretlerden biri varsa aracı derhal yetkili servise gösterilmeli ve pompa işe çıkmamalıdır.
Resim 2. Araç Göstergeleri

2. Santralden çıkmadan önce operatörler mutlaka kişisel koruyucu donanımları hazırlamalıdırlar.

Resim 3. Kişisel Koruyucu Donanımlar

3. Aracın; farları, geri vites ikaz sireni, fren lambaları, kazan emniyet switchi kontrol edilmeli, ayak basma takozlarının araçta olduğundan, trafik konilerinin araçta olduğundan, tüm boru, kelepçe ve contaların sağlam olduğundan, bomlarda gözle görülür çatlak olmadığından emin olunmalıdır.

4..Döküm yapılacak şantiyenin yerini kesin olarak operatöre bildirilmeldir.

B. Santralden Şantiye Alanına Giderken Alınması Gereken Önlemler

  1. T.C. Karayolları Trafik Kanunu’ nda yazılan tüm kurallara uyulmak zorunludur.
  2. Payandaların sabitlendiğinden ve kilitlendiğinden emin olunmalı, kilitleme tertibatı hasarlı veya aşınmışsa yola çıkılmamalıdır.
  3. Camın önünde görüşü engelleyecek şekilde süs vb. nesneler bulundurulmamalıdır.
  4. Yol üzerinde, güvenli mesafe bırakılamayacak kadar alçakta elektrik hattı varsa, rota değiştirilmeli, mümkün değilse sorumlu amir ile görüşülmelidir
  5. Seyahat rotası dikkatlice seçilmelidir. Dik yokuşlardan, yerleşim alanlarından, inşaatlardan, alçak üst geçit açıklıklarından ve mümkün olduğunda dar köprülerden kaçınılmalıdır.. Operatör, makinenin ağırlığını ve yüksekliğini bilmekle sorumludur.
  6. Asla kazanda beton varken, kazanın kapağı açık halde pompa aracını kullanılmamalıdır.
  7. Mobil pompa araçları yüksek yüklemeli araçlar sınıfındadır. Bu sebeple keskin virajlarda dikkatli araç kullanılmalıdır.
  8. Okul çevresinden, oyun parklarının çevresinden, sokak aralarından geçerken yavaş gidilmelidir. Çocuklar ağır araçların durma mesafesi hakkında bilgi sahibi değildirler.
  9. Defansif sürüş teknikleri uygulanmalı ve önünüzdeki araçla aranızda yeterli mesafe bırakılmalıdır.

Resim 3,4 Camın Önünde Görüşe Engel Olan Nesneler

C. Şantiyede Pompa Kurulurken Alınması Gerekn Önlemler

  1. Operatör, makinenin güvenli kullanımından sorumludur.Güvenlik için hiçbir zaman şansa ihtiyacınız yoktur. Eğitimini aldığınız güvenlik koşullarını uygulamanız, kazaları önlemek için yeterlidir.
  2. Pompayı kurmadan önce yüksek gerilim hatlarına dikkat edilmelidir. Yüksek gerilim hatları ile bom arasında en az 5 metre mesafe olmalıdır ( kuru hava şartlarında)
  3. Gerekli güvenlik mesafesini korusanız dahi bomu elektrik tellerinin üzerinden geçirmeyin. Bomun herhangi bir nedenle kırılması sonucu elektrik çarpması riski vardır.
  4. Döküm yapılan alanda olmasalar bile elektrik telleri çok önemlidir. Bomun hareketi ya da temizlik esnasında tehlike meydana gelebilir.
  5. Bir elektrik telinde enerji yok denildiğinde belge isteyin. Belge olmadan size söylenen kulaktan doğma bilgilere inanmayın.
  6. Bina ve tabliyelerle pompanın bomu arasında güvenli mesafe bırakılmalıdır.
Figür 1. Beton Pompa Bomunu Tabliyeye Dayama

7. Platform üzerinde yağ, buz ya da dağınıklığa sebep olacak malzeme bırakılmamalıdır.

8. Ulaşma mesafesini arttırmak veya açılı pompalayabilmek için uç hortumuna veya bom ucuna bir uzatma (örn. serbest bir şekilde asılı traversler) takılmalıdır.

Figür 2. Beton Pompa Bomunu Tehlikeli Şekilde Uzatma
Figür 3. Beton Pompa Bomunu Güvenli Şekilde Uzatma

9. Uzunluğu 4 metre üzerinde olan uç hortumlarının elden kullanılmamalı ve yönlendirilmelidir.

10. Çalışma sahası , makinanın yanında ve makina ile çalışılan sahadır. Yapılan çalışmadan ve bomun pozisyonuna bağlı olarak çalışma sahasının kısımları tehlike alanına dönüşebilir.

11. Bazı bomlar yüksek hareket kapasitelerinden dolayı tasarlanmadıkları pozisyonlarda da hareket edebilir. Bu esnada bomun aşırı  yüklenmesi veya hasarlanması mümkündür. Bunun için bomlar sadece müsaade edilen çalışma sahasında hareket ettirilmelidir.

Figür 4. Tehlike Sahası
Figür 5. Tehlike Sahası

Tehlike sahası ; çalışma gereği hareketlerden dolayı kişilerin tehlikeye girdiği makina çevresidir. Tehlike sahası , çalışma sahasına göre değişik olup yapılan çalışmaya ve bulunması halinde bomun pozisyonuna bağımlıdır. Tehlike sahaları güvenceye alınmalı ve belirgin şekilde işaretlenmelidir.

12. Pompanın kurulacağı zemin yatay ve düz olmalıdır. Gerekirse yatay bir yüzey oluşturulmalıdır. Destek ayaklarının altında çukur yerler veya diğer zemin tümsekleri olmamalıdır. Asfalt, beton tabakalar vs. alt oyulmuş olabilir. Pompa, asla üzerinde döküntüler olan zeminin üstüne kurulmamalıdır.

Figür 6. Destek Ayaklarının Doğru Kullanımı

13. Gerekirse destek alanlarını büyütülmeldir. Destek alanını büyütmek için destek plakalar ve kenarlı ahşap takoz kullanılmalıdır. Altlıklar hasarsız ve buz, yağ, gres vs.’den arındırılmış olmalıdır. Destek plakalar ve kenarlı ahşaplar, yük eşit bir şekilde dağıtılacak ve yanal bir kayma olmayacak şekilde destek tablalarının altına konulmalıdır.

Figür 7. Beton Pompa Ayaklarının Güvenli ve Güvensiz Açılımı

14. Pompa kullanım kılavuzuna göre desteğe alınmadan önce bom yerinden kaldırılmamalıdır. Aksi halde devrilme tehlikesi vardır.

15. Destek bacaklar son konumlarına gelinceye teker teker döndürülmeli ve teleskobik olarak sonuna kadar açılmalıdır. Duruş emniyetinin sağlanabilmesi için ara konumlar kullanılmamalıdır.

16. Pompa tüm yönlerde yatay olarak kurulmalıdır. Müsaade edilen azami eğik konum 3 derecedir. Eğik konumun büyük olması durumunda bomun dönme düzeneği aşırı yüklenerek pompanın duruş güvenliğini tehlikeye sokar.

Figür 8. Beton Pompası Max. 3 derece eğimle kurulmalıdr.
Figür 9. Beton Pompası Kurulurken Eğime Dikkat Edilmelidir.

D. Beton Dökümü Sırasında Alınması Gereken Önlemler

  1. Beton pompasının uç hortumu elle yönlendiriliyor ise, yönlendirici dikkatli olmalıdır.
Resim 5,6,7 Uç Hortumun Elden Yönlendirilmesi

2. Uzunluğu 4 m ve daha fazla olan uç hortumlarının elden sevk ve idaresi yapılmamalıdır.

Figür 10. Uç Hortumunun Patlaması

3. Pompa çalışırken, sevk hatlarının yakınında hiçbir şahıs olmamalıdır. Tehlike sahasını emniyete alınız. Tehlike sahası yeteri kadar emniyete alınamıyorsa, sevk hattını uygun araçlarla örtmelisiniz.

Figür 11

4. Uç hortumu güvenlik halatı ile bağlanmadan çalışma yapılmamalıdır.

Figür 12. Uç Hortumu Güvenlik Halatı Kullanımı

5. Pompalama molalarında, kesintilerde, onarım çalışmalarında veya operatör pompadan uzaklaştığında, kumanda cihazın istenilmeyen hareket etmeye ve izinsiz olarak kullanmaya karşı emniyete alınmalıdrç. Uzaktan kumandayı kapatılmalı ve kilitlenmelidir.

6. Operatör, daima tehlike sahasını görecek konumda durmalı, ancak bomun altında durmamalıdır.

Figür 13. Beton Pompa Operatörünün Sahadaki Konumu

7. Pompa bomu, vinç olarak kullanılmamalıdır.

Figür 14

8. Operatör, pompa bomunu kendini yükseltmek için kullanmamalıdır.

Resim 8

9. Beton pompası çalışır durumdayken, beton sevk hattı açılmamalıdır.

Figür 15.16

10. Pompa çalışır durumdayken herhangi bir sebeple kazanın üzerine çıkılmamalıdır, çalışan pompa tamir edilmemelidir.

Figür 17,18

11. Pompa çalışır durumdayken, kazana temizlik içine el sokulmamalıdır.

Figür 19

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.