Ergonomik Risk Analiz Yöntemleri

Ergonomi hakkında daha önce bilgi vermiştik. Ergonomiyi sadece kas iskelet sistemi ile sınırlamamak gerektiğini vurgulayarak bu yazıda bahsedeceğimiz ergonomik risk analiz yöntemleri kas iskelet sistemi üzerine yapılacak analizler olacaktır.

Ergonomik risklerin değerlendirilmesinde pek çok yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden “gözlemsel ölçekler” basit ve çabuk cevaplanabilir olmaları ve işin sürdürülmesi sırasında işin bölünmesine yol açmamaları nedeni ile rahat kullanılabilmektedir. Bu ölçekler vücut duruşlarının uzun süre sabit kaldığı pozisyonların değerlendirilmesi için çok uygundur.

LMM HHT yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Heben, Halten, Tragen)

Tutma-Kaldırma-Taşıma süreçleri Kontrol Metodu / LMM HHT yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Heben, Halten, Tragen) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (BAUA) tarafından geliştirilen bu yöntem, elle yapılan taşıma işlemlerinde zorlanma sınırının belirlenmesinde pratiğe yönelik, basit, yasal zorunlulukları yerine getiren ve çok boyutlu bir değerlendirmeye olanak sağlamaktadır. Bu yöntem tıbbi ve iş bilimsel bakış açılarının yanı sıra çalışma koşullarının sosyal ve iş yasalarına uygunluğunun belirlenmesinde yardımcı bir yöntemdir.

Birim ağırlığı 5 kg ve daha yüksek olan malzemelerin kaldırılması, tutulması ve taşınması işlerinde uygulanmaktadır. Bu işlerin ayakta veya oturarak yapılıyor olması yöntem tercihini etkilemez. Kaldırma, tutma, taşıma işleri ayrı ayrı ya da bir arada değerlendirilebilir. Değerlendirmede günlük toplam süre sınırlaması yoktur. İşlem tek elle de yapılsa, yükün ağırlık merkezi değişken de olsa değerlendirilebilir.

LMM-ZS yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Ziehen, Schieben)

İtme-Çekme süreçleri Kontrol Metodu / LMM-ZS yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Ziehen, Schieben) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (BAUA) tarafından geliştirilmiş olup, itme çekme faaliyetlerini değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır. Yardımcı araçla (dört teker, el arabası, transpalet, kulplu-kulpsuz arabalar, balansör vb.) veya çıplak elle (rulo, koli, sandık v.b.) yapılan itme çekme işlerinde uygulanır.

Objektif bir yöntem olması sebebiyle, gözlem ve elde edilen verilerin değerlendirilmesi yöntemin uygulanması için yeterli olacak, ihtiyaç halinde önlem/düzeltici faaliyet tarif edilecektir. Bu yöntem Avrupa Birliği direktifleri uyarınca göz önünde bulundurulması gereken “Süre, tekrar sayısı, araçlı ve araçsız birim ağırlık, postür ve uygulama koşullarını” sorgulamaktadır.

LMM-MA (Leitmerkmalmethode zur Erfassung von Belastungen bei manuellen Arbeitsprozessen)

Manuel İş Süreçleri Kontrol Metodu / LMM-MA (Leitmerkmalmethode zur Erfassung von Belastungen bei manuellen Arbeitsprozessen) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu tarafından geliştirilmiş olup, manuel iş süreçlerinin ergonomik değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemde değerlendirilecek faaliyetin matematiksel modellemesi yapılarak, kişiye yönelik fiziksel yüklenme skorlanmaktadır.

REBA (Rapid Entire Body Assessment)

REBA (Rapid Entire Body Assessment) yöntemi, bir çalışma duruşu esnasında gövdede, boyunda, bacaklarda, üst kollarda, alt kollarda ve bileklerde ortaya çıkan fleksiyon ve ekstansiyonlara ve bu duruşlar esnasında çalışanın maruz kaldığı yüklere bağlı olarak 1 ile 15 arasında değişen bir skor belirlemektedir.

ERGO-TEST

ERGO-TEST baş, üst beden, omuzlar, kollar, bacaklar ve ayakları inceleyerek vücut bölgelerinin pozisyonlarını inceleyen ve özellikle oturarak yapılan çalışmalarda vücuttaki artmış yüklenmeyi tespit etmeye çalışan bir ergonomik risk değerlendirme metodudur.

Bu metotda, vücut bölgelerinin duruş pozisyonları değerlendirildikten sonra, her bölgeye ait puan toplamları zaman faktörü ile çarpılır ve risk skoru elde edilir.

Hızlı Maruziyet Değerlendirme ölçeği

Kas iskelet hastalıklarında riske maruziyet ve maruziyette değişim gözlemsel değerlendirme teknikleri ile ölçülebilir. Çalışanların maruz kaldıkları risk düzeyini belirleyerek maruziyette değişimi değerlendiren Hızlı Maruziyet Değerlendirme ölçeği, ergonomik girişim yapılması gereken öncelikli işlerin belirlenmesinde ve uygulanan ergonomi programının etkinliğinin değerlendirilmesinde yardımcıdır.

İngiltere’de ve Kanada’da İş sağlığı ve güvenliği merkezlerince İşle ilgili kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına yönelik olarak hazırlanan risk değerlendirme kılavuzları HMD ölçeği çerçevesinde kullanılmaktadır.

HMD yöntemi; İKİSR (İşle İlgili Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları) oluşumu için en önemli risk faktörlerine karşı en fazla risk altında olan dört vücut bölgesinin maruziyetini değerlendirir. HMD yönteminin hızlı, kolay uygulanabilir olması ve çalışanların da görüşlerinin alındığı bir anket sisteminin bulunması HMD yönteminin tercih edilmesi açısından cazip hale getirmektedir.

HMD ölçeği iki bölümden oluşmakta olup gözlemci ve çalışan tarafından ayrı bölümlerde değerlendirme soruları içermektedir.

Ölçeğin gözlemciye ait bölümünde çalışma esnasında gözlenen bel, omuz/kol, el bileği/el, boyunda postur ve hareketleri değerlendiren 18 madde bulunmaktadır.

Çalışana ait bölümde ise elle kaldırılan, taşınan en fazla ağırlık, iş süresi, bir elle uygulanan en fazla kuvvet, işin gerektirdiği görsel dikkat, taşıt kullanma, titreşim, iş temposu ve iş ve iş stresini değerlendiren 25 madde yer almaktadır.

Dr. Fatih Hakan ÇAM
Ekleme: 16.05.2018
Güncelleme: 16.05.2018

0 Comments on “Ergonomik Risk Analiz Yöntemleri”

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.