evden çalışma

Evden Çalışma da İş Sağlığı ve Güvenliği

Evden çalışma konusuna, Dr. İsmail Hakkı SERİN sayesinde İSG açısından bakacağız.

Covid-19 salgınının hayatımıza girmesi ile birlikte işyerlerinin salgının yayılmasına olası istenmeyen etkisini azaltmak ve çalışanların sağlığını korumak için mümkün olan iş kollarında evden çalışma seçeneği hızla tercih edildi. Ancak bu değişikliğin taraflarca benimsenerek uygun iş sağlığı ve güvenliği bakış açısını çalışma hayatına dâhil etmek maalesef henüz tam olarak mümkün olmadı.

evden çalışma

Evden çalışma hızla yaygınlaşması nedeni ile yeni bir kavram gibi görünse de aslında “İş Kanunu Madde:14” ile esasları belirlenmiş bir çalışma yöntemidir. İş Kanunu ile belirlenen özel hükümlerin yanında diğer çalışma yöntemlerinde olduğu gibi işverenin; “İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu” ile belirlenmiş “çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama” sorumluluğu evden çalışma tercihinde de geçerliliğini korumaktadır. İlgili kanun kapsamında bu sorumluluğunu yerine getirirken işverenden; (işverenin yükümlülükleri)

  • a. eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması,
  • b. işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermesi, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemesi, önlenemiyor ise en aza indirmesi,
  • c. risk değerlendirmesi yapması,
  • d. iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtmaması, istenmektedir.

Evden çalışma sırasında, çalışan evinin işyeri olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışması; evde meydana gelen kazanın ve sağlık sorunlarının, iş kazası ve meslek hastalığı olarak kabul edilip edilmeyeceğinin belirlenmesinde önem kazanmaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda iş kazasının “ işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen … olay” olarak tanımlanmış olması “işin yürütüm nedeniyle” kavramı açısından iş ile ilişkisi kurulabilecek hallerde evden çalışmanın risklerinin işveren tarafından göz önünde bulundurulmasını kaçınılmaz hale getirmektedir.

Yukarıda belirtilen bakış açısını göz önünde tutarak, Covid-19 salgını döneminde evden çalışırken iş sağlığı açısından muhtemel riskler aşağıdaki başlıklarda değerlendirilebilir.

a. Evden Çalışma İş kazaları:

Yukarıda açıklandığı üzere, iş kazasının yasada bulunan tanımına uygun olarak, “ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay” işyerinde gerçekleşen her durumda iş kazası olarak kabul edilmektedir. Yine aynı tanımda bulunan “işin yürütüm nedeniyle” açıklaması evden çalışma esnasında işle ilişkisi kurulan hallerde de benzer olayların iş kazası olarak kabul edilmesi sonucunu doğuracaktır. Tüm ev kazalarının iş kazası olarak kabul edilmesi mümkün gözükmediği için; ev kazaları ve iş ilişkisini kurabilmek değerlendirme için önemli olacaktır. Bu konuda ortaya çıkabilecek yasal anlaşmazlıkları engellemek ve çalışan sağlık risklerini azaltmak için “evin hangi kısmında işin yürütüleceği, çalışma ve istirahat saatleri, acil durumlarda hareket tarzları, çalışırken kullanılacak araçlar ve bunların kim tarafından temin edileceği vb. konuların” karşılıklı olarak belirlenmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir.

b. Evden Çalışma Ergonomi riskleri:

İşyerinde çalışma alanları düzenlenirken ergonomik risk faktörleri göz önünde bulundurulmaktadır. Ancak ev eşyaları ve düzenlemesi yapılırken, dinlenmeyi göz önünde bulunduran bakış açısı tercih edilmektedir. Bu durum çalışan sağlık sorunlarının tetiklenmesi açsısından önemlidir. Evden çalışma sırasında ergonomik risk faktörleri açısından değerlendirilmesi önerilen malzemelerin başında; çalışma masası, koltuk, bilgisayar ve yardımcı malzemeler gelmektedir. Evden çalışma kararının verilmesini takip eden süreçte evde kurulacak çalışma ortamının sorumluğunun ve sağlık risklerinin azaltılması için alınması gereken önlemlerin karşılıklı belirlenmesi önemlidir. Evden çalışma süresince düzenli olarak bu konuları içeren eğitim ve bilgilendirmeler planlanmalı ve çalışanlarla paylaşılmalıdır.

c. Salgın (Covid-19) riskleri:

Covid-19 hastalığı tüm dünyayı etkileyen küresel büyüklükte bir salgın olması nedeni ile işveren sorumluluğunda yönetilebilecek bir durum değildir. Ancak çalışan sağlığının vicdani sorumluluğu, çalışanların değişik gerekliliklerle zaman zaman işyerinde bulunmasının gerekmesi, evde yürütülse bile işin işveren sorumluluğunda olması gibi nedenlerle çalışan sağlığı işveren tarafından takip edilmelidir. Covid-19 kapsamında; evde, işyerine gelinmesi gerektiği hallerde ve işyerinde alınması gereken önlemler ile Covid-19 hastası olunması halinde yapılması gerekenleri içeren düzenlemeler işyeri politikası olarak belirlenmelidir.

d. Evden Çalışma Ruh sağlığı riskleri:

Covid-19 salgını uzadıkça çalışanların; tükenmişlik, kaygı, uyku bozukluğu gibi ruh sağlığı ile ilgili sorunları da artmaktadır. İşverenlerin çalışan refahını desteklemeye çalışmasının önemi gittikçe artmaktadır.

Maske takmak, kişisel bakım, sosyal mesafe, el yıkama gibi faydalı olduğu bilinen başa çıkma teknikleri, ruh sağlığı ile ilgili risklerin azaltılması için de faydalıdır.

Stres ve depresyon tetikleyicisi olarak güçlü etkileri bilinen; iş ve ücret kaybı, iş yerinde faydasız olmak gibi ikincil stres faktörleri ortadan kaldırılmalıdır. Salgın sürecinde çalışma hayatında ortaya çıkan politika değişikliklerinin (izin, ücret, performans kriteri, destek ihtiyacı olan yakın varlığı vb.) net bir şekilde paylaşılmasının uyum sürecini destekleyeceği bilinmelidir.

Çalışanlar; gerektiğinde destek aramak, eğlenmek ve başkalarına yardım etmek gibi aktiviteler konusunda teşvik edilmelidir. Çalışanların ruhsal danışman desteği alabilecekleri kaynakların çeşitlendirilerek, kolay ulaşacakları ve saklayabilecekleri bir şekilde onlarla paylaşılması kendilerini çaresiz hissetmelerine engel olacağı için önemlidir.
Önceleri, evden çalışmanın getirdiği ilave iş sağlığı risklerine uygun önlemleri almamanın en önemli nedeni “riskleri tanımlama ve değerlendirme” eksikliği iken sonraları buna “bu dönemin geçici olması” beklentisi eklendi.

Aşı ve tedavi ile ilgili ümit verici haberlere rağmen benimde aralarında olduğum pek çok insan uzaktan çalışma ve diğer çalışma hayatı değişikliklerinden kısa sürede vazgeçilmesini maalesef beklemiyor. Bu nedenle çalışma hayatında bulunan tüm tarafların (çalışan, işveren/temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, kamu otoriteleri) salgın döneminde evden çalışmanın beraberinde getirdiği iş sağlığı riskleri açısından yeterince bilgilendirilmesini sağlamak önemini arttırmaktadır.

Vakit kaybetmeden, risk analizlerinin evden çalışma uygulamasının getirdiği muhtemel ilave riskleri ve alınabilecek önlemleri içerecek şekilde güncellenmesi; çalışanları bu konuda bilgilendirmek için yeterli eğitim ve bilgilendirme planlamalarının yapılması faydalı olacaktır.

Dr. İsmail Hakkı SERİN
Tıp Doktoru, İşyeri Hekimi, Aile Hekimi, Pandemi Danışmanı

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.