Gıda Zehirlenmesi Prosedürü

Gıda Kaynaklı Enfeksiyon Ve Zehirlenmelere İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü

Bu yazı Gıda kaynaklı enfeksiyon/zehirlenme sonucu oluşan vaka veya salgında, vakaanın kaynaklanmış olabileceği tahmin edilen gıdalarda uygulanması ve izlenmesi gereken yasal süreçleri anlatmaktadır.

Bu süreç, kâr amaçlı olsun veya olmasın kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımı aşamasında meydana gelebilecek gıda kaynaklı enfeksiyon/zehirlenme sonucu oluşan adli bildirimi yapılması gereken salgınları veya vakaaları kapsamaktadır.

Önce Tanımlar 🙂

Gıda kaynaklı enfeksiyon: Kontamine olmuş gıdanın tüketimi sonucu patojen bakterinin bağırsakta gelişmesi ile oluşur. Ör: Salmonella, Campylobacter, E. coli O157 vb.

Gıda kaynaklı zehirlenme (intoksikasyon): Patojen bir mikroorganizmanın gıdada oluşturduğu toksinin vücuda alınmasıyla ortaya çıkar. Ör: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Clostridium botulinum vb.

Gıda kaynaklı vaka: Aynı kaynaktan (Ör: bir işyeri) bir veya birden fazla insanın aynı gıdayı/gıdaları tüketmesi sonucunda, belirli semptomların ortaya çıkmasıyla oluşan gıda kaynaklı enfeksiyon/zehirlenme durumudur. (Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına Alo 174 ve/veya yazılı olarak bir kaynaktan bilgi gelmesi durumunda)

Gıda kaynaklı salgın: Birden fazla kaynaktan (Ör: farklı işyerleri) iki veya daha fazla insanın aynı gıda/gıdaları tüketmesi sonucunda belirli semptomların görülmesi veya semptomların normalde görülme sayısı ve sıklığında beklenmedik bir artış olmasıyla ortaya çıkan gıda kaynaklı enfeksiyon/zehirlenme durumudur. (Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına Alo 174 ve/veya yazılı olarak birden fazla kaynaktan bilgi gelmesi durumunda)

Bir Gıda Zehirlenmesi Durumunda

Olay derhal Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına Alo 174 ve/veya yazılı olarak İl/ilçe Tarım Müdürlükleri’ne bildirilir.

Gıda kaynaklı vaka veya salgının olduğu her durumda “Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Ön Bildirim Formu(EK-1)” doldurulur. Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Ön Bildirim Formu, Alo174 Gıda Hattına gelen vaka/salgın şikâyetlerinde Çağrı Merkezi Operatörü tarafından, diğer durumlarda Kontrol Görevlisi tarafından doldurulur.

Gıda Zehirlenmesi durumunda ALO 174 aranarak EK-1 Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Ön Bildirim Formu doldurtulur.

Bakanlık; yemek üretimi işyerinde ise işyerine gelerek, taşıma usulle yemek dağıtımı yapılıyorsa yemek üretilen tesise giderek kontrollerini yapar ve numunelerden örnekler alarak kendi gıda laboratuvarına gönderir.

Kamu-özel kurum ve kuruluşları ile mahallinde üretilerek toplu tüketime sunan gıda işletmesi ve yemek fabrikaları, ürettiği yemek partisinin her çeşidinden alınan bir örneği yetmiş iki (72) saat uygun koşullarda (soğukta ya da dondurarak) saklamakla yükümlüdür.

Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair Yönetmelik 40 ncı maddesinin altıncı fıkrası

Bakanlık, bildirimler tek bir işyeri tarafından yapılmışsa Gıda Kaynaklı Vakaa, birden fazla işyerleri tarafından yapılmışsa Gıda Kaynaklı Salgın olarak değerlendirerek işlemleri yürütür.

Gıda Zehirlenmesi Durumunda Prosedürler

Gıda kaynaklı salgın olarak değerlendirilen şikâyetlerde; Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Ön Bildirim Formu(EK-1)’ doldurulduktan sonra aynı gün (en geç bir iş günü) içerisinde Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 14/2/2012 tarihli ve 5113 sayılı “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlem yapılır ve numune alınır.

Gıda kaynaklı vaka olarak değerlendirilen şikâyetlerde; “Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Ön Bildirim Formu(EK-1)” doldurulduktan sonra en geç iki iş günü içerisinde “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlem yapılır ve gerekli görülmesi halinde numune alınır.

Son 72 saat içerisinde tek bir kaynaktan (aynı işyerinden) gelen şikâyetler gıda kaynaklı salgın olarak değerlendirilmez, gıda kaynaklı vaka olarak kabul edilir ve bu prosedürde aksi belirtilmedikçe resmi kontrol prosedürü uygulanır.

(01/04/2013 tarih ve 1790/11680 sayılı talimat)
Şikâyet sahibi tarafından şikâyete ilişkin sağlık raporu veya ön tanı raporunun, gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saatlik sürenin aşılmasının ardından ilgili kurumlara veya İl Müdürlüğüne veya Alo 174 Gıda Hattına iletilmesi halinde, şikâyeti müteakip en geç üç iş günü içerisinde “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlemler yapılır.

Gıda Zehirlenmesinde Resmi Kontrol

Şikâyetin alındığı andan itibaren İl/ilçe Müdürlüğü’nce ekip görevlendirilir, resmi kontrol hazırlık çalışmaları başlatılır. İlgili diğer birimlere, yetkili laboratuvara ve ilgili kuruluşa bilgi verilir. Bu süreci, Genel Müdürlük ve ilgili kuruluş ile iletişimden İl Müdürlüğü irtibat noktası takip eder.

Ürünün kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalar, mikrobiyolojik incelemeler ve ürün miktarının şahit numunenin analizinin yapılabilmesi için yetersiz olduğu durumlarda 1 (bir) takım numune alınır. Bakanlıkça belirlenen laboratuvarda muayene ve analizi yaptırılır. Kanun gereği, bu durumlarda analiz sonucuna itiraz edilemez.

Kalan raf ömrü yedi günden fazla olan ve mikrobiyolojik kriterler dışında analize alınacak numunelerde 2 (iki) takım halinde numune alınır. Talep edilmesi halinde üçüncü takım numune alınarak mühürsüz olarak işyeri sahibine (yemek üretimi yapılan tesis sahibine) bırakılır.

Gıda kaynaklı salgın, üretim yerinden farklı bir işyerinde gerçekleşmiş ise, gıdayı üreten işletmeye gidilerek aynı gün içerisinde “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” nde belirtilen hususlara göre resmi kontrol gerçekleştirilir. Yapılan kontrolde şikâyete konu olan gıdalardan ve/veya risk teşkil edebilecek hammaddelerden numune alınır.

Burada üretilmiş ürünler ve/veya hammaddelere ait numune bulunmaması durumunda veya kontrol görevlisi tarafından gerek görülmesi halinde izlenebilirliğin tesis edilmesi amacıyla hammadde tedarikçilerine yönelik geri izleme yapılır.

Gıda Zehirlenmesinde Resmi Kontrol – Gıda Dışı Kontrol

Salgına neden olabilecek ortam koşullarının oluşup oluşmadığının tespiti için; üretilmiş ürünler ve/veya hammaddeler ile yardımcı maddelerin mevzuata uygunluğunun kontrolünün yanında işletmedeki alet, ekipman, yüzey, duvar, hava, gıdalarla temas eden personelin temizliği ve hijyeni ile kişisel temizlik kurallarına uygunluk gibi işletmenin ilgili Yönetmelikler ile belirlenmiş şartlara uygunluğu denetlenir.

Gerek görülmesi halinde sorunun gıdadan, personelden, ekipmandan veya kötü hijyen uygulamalarından kaynaklandığının anlaşılmasına yardımcı olmak amacıyla işletmedeki alet, ekipman ve yüzeyler gibi gıdanın hazırlandığı çevresel kaynaklardan da svap, sünger (sponge) vb. yöntemle numune alınarak salgının olası bulaşma kaynakları tespit edilir ya da analizlerinin yaptırılması ilgili gıda işletmesinden talep edilir.

Salgına konu gıda işletmelerinde personelin iyi hijyen uygulamaları, temel hijyen gereklilikleri konusunda eğitim alıp almadıkları kontrol edilerek, eğitim almaları sağlattırılır. Ayrıca işletmede Gıdanın Resmi Kontrolü Prosedüründe yer alan esneklik yaklaşımına göre ilk denetimi müteakip 7 gün içerisinde HACCP tetkiki yapılır.

Gerekli görülen veya Şüphe duyulan durumlarda çalışanların gıdayla taşınabilecek hastalıklarının olup olmadığının tespiti için herhangi bir sağlık kurumundan alınan sağlık veya ön tanı raporu işletmeden talep edilir. Raporun olumsuz olması halinde “Umumi Hıfzısıhha Kanunu‟nun 126 ve 127 inci maddesinde belirtilen hususlara göre gerekli tedbirler işletme tarafından sağlanır.

Numune Alınımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Numune alımı Gıda Kaynaklı Salgınlarda (birden fazla işyerinin etkilendiği toplu zehirlenme durumlarında) mutlaka yapılır. Eğer durum Gıda Kaynaklı Vakaa (tek işyerindeki zehirlenme durumu) ise o zaman numune kontrole gelen ekip tarafından alınabilir veya alınmayabilir. Sadece (genel hijyen) kontrol prosedürü yapılarak sonuçlandırlabilir. Numune alınacak olursa yine Gıda Kaynaklı Salgınlarda uygulanan prosedür gibi numune kontrolü yapılır.

Numunenin Laboratuvara Teslimi ve İşlenmesi

Gıda kaynaklı salgında numune alındıktan sonra ivedi olarak (en geç 36 saat içerisinde) yetkili laboratuvara gönderilir veya elden teslim edilir, mesai saatleri dışında alınan numunelerde laboratuvar üst yazısı en geç iki is günü içerisinde ilgili laboratuvara gönderilir. Numunenin analizine laboratuvara alındıktan sonra mümkün olan en kısa sürede (en geç 24 saat içerisinde) başlanır.

Numune Miktarı

Alınacak örnek miktarının analiz için yeterli miktarda olması gerekir. Alınması gereken örnek miktarı yemek numuneleri için en az iki yüz elli (250) gramdır. Örnek miktarının 250 gr dan az olması durumunda bu durum tutanakta belirtilerek elde bulunan ürün kadar numune alınır. Bu durumda istenecek analizlere yetkili laboratuvarla birlikte karar verilir.

Tarihi Geçmiş Gıdalar

Kamu-özel kurum ve kuruluşları ile mahallinde üretilerek toplu tüketime sunan gıda işletmesi ve yemek fabrikaları, ürettiği yemek partisinin her çeşidinden aldığı örnekleri yetmiş iki saat uygun koşullarda saklamakla yükümlü olduğundan bu süreç içerisinde alınarak laboratuvara iletilen numuneler son tüketim tarihi geçmiş gıda olarak değerlendirilmez ve gerekli tüm analizleri gerçekleştirilir.

İdari Yaptırımlar

72 saatlik Nunume alıp uygun koşullarda saklamayan işletmelere ikibin Türk Lirası idarî para cezası

Gıda kaynaklı vaka/salgında alınan numunelerin muayene ve analiz sonucunun mevzuata aykırı olması yani gıda kaynaklı enfeksiyon/zehirlenme veya şüphesi bulunan durumlarda 5996 sayılı Kanunun 40 ve 41 inci maddeleri kapsamında idari yaptırım uygulanır. Türk Ceza Kanunu’nun Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar hükmünün bulunması ihtimaline karşın Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.

İşletme hijyen kriterlerinin olumsuz olması durumunda ilgili bölümde çıkacak sorunu önlemeye yönelik olarak işletmenin gerekli tedbiri alması sağlanır.

Gerekli görülen veya şüphe duyulan durumlarda çalışanların gıdayla taşınabilecek hastalıklarının olup olmadığının tespiti için herhangi bir sağlık kurumundan alınan sağlık veya ön tanı raporu işletmeden talep edilir. Raporun olumsuz olması halinde “Umumi Hıfzısıhha Kanunu‟nun 126 ve 127 inci maddesinde belirtilen hususlara göre gerekli tedbirler işletme tarafından sağlanır.

Böyle bir uygunsuzluk durumunda, söz konusu iş yerlerinde bulaşıcıbir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler Umumi HıfzıSıhha Kanununa göre iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.